Od 8 lipca 2026 r. inspektor pracy nie musi już czekać na wyrok sądu, aby uznać, że umowa zlecenia, umowa o dzieło albo kontrakt B2B w rzeczywistości ukrywają etat. Organ administracyjny zyskuje kompetencję do samodzielnego stwierdzenia, w drodze decyzji, że między stronami istnieje stosunek pracy. To zmiana o fundamentalnym znaczeniu dla każdego podmiotu korzystającego z umów cywilnoprawnych, w tym dla jednostek sektora publicznego.

1. Podstawa prawna

Ustawa z dnia 11 marca 2026 r. o zmianie ustawy o Państwowej Inspekcji Pracy oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2026 r. poz. 473) — podpisana przez Prezydenta RP 2 kwietnia 2026 r., ogłoszona 7 kwietnia 2026 r.

Wejście w życie: co do zasady 8 lipca 2026 r. (3 miesiące od ogłoszenia); część przepisów (art. 1 pkt 6 lit. b i pkt 17 oraz art. 9–12 i art. 17 nowelizacji) weszła w życie dzień po ogłoszeniu.

Prezydent skierował ustawę do następczej kontroli Trybunału Konstytucyjnego, co nie wstrzymuje jej wejścia w życie ani obowiązywania; dopiero orzeczenie TK mogłoby pozbawić ją mocy w całości lub części.

2. Jak jest dzisiaj?

PIP nie posiada kompetencji do samodzielnego rozstrzygania, czy dana umowa cywilnoprawna powinna być umową o pracę.

Inspektor może wyłącznie: skierować wystąpienie lub polecenie dotyczące zmiany podstawy zatrudnienia, wnieść powództwo do sądu pracy o ustalenie istnienia stosunku pracy, albo wszcząć postępowanie w sprawie wykroczenia z art. 281 § 1 pkt 1 k.p.

Ostateczne rozstrzygnięcie należy zawsze do sądu, a postępowania tego rodzaju potrafią trwać latami…

3. Co się zmienia?

Nowelizacja wprowadza do ustawy o PIP nowy punkt 7a w art. 11 – w katalogu zadań Inspekcji:

Art. 11 pkt 7a ustawy o PIP (nowe brzmienie): stwierdzania, w drodze decyzji, istnienia stosunku pracy, w sytuacji kiedy zawarto umowę cywilnoprawną lub kiedy osoba faktycznie świadczy pracę za wynagrodzeniem w warunkach, w których zgodnie z art. 22 § 1 ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. – Kodeks pracy powinna być zawarta umowa o pracę, przy czym warunkiem wydania decyzji jest niewykonanie polecenia, o którym mowa w ust. 2 pkt 2 (polecenia doprowadzenia stanu do zgodności z prawem). Art. 10 Kodeksu postępowania administracyjnego stosuje się, co oznacza, że przed wydaniem decyzji strony muszą mieć możliwość wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i zgłoszonych żądań.

Czyli wprowadzona zostaje dwuetapowa procedura:

Etap 1 – polecenie usunięcia naruszeń.

Jeżeli w toku kontroli inspektor stwierdzi, że w relacji stron dominują cechy stosunku pracy, po umożliwieniu stronom zajęcia stanowiska wydaje polecenie doprowadzenia stanu do zgodności z prawem (np. zawarcie umowy o pracę).

Etap 2 – decyzja administracyjna.

Dopiero niewykonanie polecenia otwiera drogę do postępowania administracyjnego, które kończy się decyzją okręgowego inspektora pracy stwierdzającą istnienie stosunku pracy, albo skierowaniem przez PIP powództwa do sądu pracy – zwłaszcza gdy trzeba objąć okres wsteczny.

Decyzję wydaje okręgowy inspektor pracy, a nie inspektor prowadzący kontrolę -   ma to zapewnić dodatkową weryfikację ustaleń faktycznych.

4. Skutki decyzji – działanie na przyszłość, nie wstecz

1) Decyzja wywołuje skutki prawne (prawo pracy, ubezpieczenia społeczne, prawo podatkowe) od dnia jej wydania, a nie od dnia faktycznego rozpoczęcia współpracy

2) Objęcie okresu wstecznego jest możliwe wyłącznie na podstawie prawomocnego orzeczenia sądu pracy

3) Podmiot uznany za pracodawcę ma obowiązek zgłoszenia osoby do ubezpieczeń społecznych w terminie 7 dni od dnia, w którym decyzja stała się ostateczna

4) Decyzja jest wykonalna z dniem następującym po upływie terminu do wniesienia odwołania, jeśli żadna ze stron z niego nie skorzysta; rygor natychmiastowej wykonalności może zostać nadany także wcześniej, na zasadach ogólnych k.p.a., jeżeli przemawiają za tym okoliczności sprawy

5. Odwołanie i mechanizmy ochronne

1) Odwołanie do sądu rejonowego (sądu pracy właściwego dla miejsca wykonywania pracy) – w terminie miesiąca od doręczenia decyzji, za pośrednictwem okręgowego inspektora pracy

2) Do czasu prawomocnego rozstrzygnięcia wykonanie decyzji może zostać wstrzymane

3) Wydanie decyzji nie może stanowić podstawy niekorzystnego traktowania ani przyczyny wypowiedzenia lub rozwiązania umowy

4) Sąd może dodatkowo udzielić zabezpieczenia – dotychczasowa umowa będzie mogła zostać rozwiązana wyłącznie na zasadach właściwych dla stosunku pracy, jeszcze przed ostatecznym rozstrzygnięciem sporu

6. Bezpiecznik dla pracodawców/zleceniodawców:

1) Interpretacja indywidualna (art. 14b ustawy o PIP).

Główny Inspektor Pracy – na wniosek podmiotu podlegającego kontroli – wydaje interpretację indywidualną co do tego, czy przedstawiony stosunek prawny stanowi stosunek pracy w rozumieniu art. 22 § 1 k.p. Zastosowanie się do niej chroni wnioskodawcę, o ile stan faktyczny odpowiada temu opisanemu we wniosku. Interpretacja nie zostanie wydana, jeśli dany stan faktyczny jest już przedmiotem toczącego się postępowania PIP lub ZUS.

2) 12-miesięczna abolicja.

Podmiot, który przed wejściem w życie nowelizacji zawarł umowę cywilnoprawną mimo cech stosunku pracy, a w ciągu 12 miesięcy od wejścia w życie ustawy dobrowolnie doprowadzi tę relację do zgodności z prawem pracy, nie poniesie odpowiedzialności za wykroczenie z art. 281 § 1 pkt 1 k.p. związane z wcześniejszym, nieprawidłowym stosowaniem umowy cywilnoprawnej.

7. Co pracodawca/zleceniodawca powinien zrobić już teraz?

1) Przeprowadzić audyt umów cywilnoprawnych i kontraktów B2B pod kątem faktycznego sposobu wykonywania obowiązków, a nie tylko treści umowy

2) Zidentyfikować osoby świadczące usługi wyłącznie na rzecz jednego podmiotu, w jego siedzibie, w wyznaczonych godzinach i pod bieżącym nadzorem – to najczęstsze wskaźniki podporządkowania

3) W przypadkach granicznych rozważyć wystąpienie z wnioskiem o interpretację indywidualną do Głównego Inspektora Pracy, zanim zrobi to kontrahent lub sama Inspekcja

4) Wykorzystać dwunastomiesięczne okno abolicyjne do uporządkowania relacji, które od początku odpowiadały raczej stosunkowi pracy niż umowie cywilnoprawnej

5) W jednostkach sektora finansów publicznych, w tym w jednostkach budżetowych  - dodatkowo zweryfikować, jak przekształcenie umowy w trakcie roku budżetowego wpłynie na planowanie wydatków osobowych i dyscyplinę finansów publicznych

Podsumowanie:

Największą zmianą jakościową nie jest samo poszerzenie kompetencji PIP, lecz przesunięcie punktu ciężkości z postępowania sądowego – długiego, ale w pełni kontradyktoryjnego – na postępowanie administracyjne, które może zakończyć się decyzją znacznie szybciej. Dla podmiotów korzystających z umów cywilnoprawnych oznacza to, że ryzyko przekwalifikowania przestaje być odległą perspektywą procesową, a staje się realnym scenariuszem możliwym do zmaterializowania w toku jednej kontroli. Warto już dziś, przed 8 lipca 2026 r., zweryfikować własne modele współpracy – zamiast robić to pod presją toczącej się kontroli.

Artykuł sporządziła: Radca prawny Kamila Piechowiak-Kaczorek

Gotowy na rozwiązanie Twojej sprawy?

Adres do korespondencji:

Żukowice 107/2

67-231 Żukowice

Adres mailowy: 

kontakt@kancelaria-piechowiak.pl

Adres Biura:

ul. Rudnowska 32b, lok. 12a

67-200 Głogów

Numer kontaktowy:

+48 696 759 861